Elleboogdysplasie
Informatie over ED, symptomen, diagnose, behandeling en fokkerij
Elleboogdysplasie betekent letterlijk “elleboogmisvorming” en wordt meestal aangeduid met de afkorting ED.
Het is een afwijking aan de ellebooggewrichten waarbij de ontwikkeling van de ellebogen bij een jonge, opgroeiende hond niet normaal verloopt. De afwijking kan variëren van licht tot zwaar en kan pijn en kreupelheid veroorzaken.
ED komt zowel bij rashonden als kruisingen voor. Erfelijke aanleg speelt een rol, maar omgevingsfactoren kunnen de ontwikkeling en ernst beïnvloeden.
Risicorassen
Vooral zwaardere hondenrassen worden getroffen door elleboogdysplasie en vaak zijn beide ellebogen aangedaan.
Onder andere de Berner Sennenhond, Duitse Herder, Golden Retriever en Labrador Retriever worden als risicorassen genoemd. Ook bij andere rassen kan ED voorkomen.
Per ras kan bovendien verschillen welke vorm van ED relatief vaker voorkomt.
De Belgische Herder
Hoewel de Belgische Herder niet tot de klassieke risicorassen wordt gerekend, komt ED ook bij Belgische Herders voor.
Volgens de beschikbare gegevens lijkt ED vooral bij de Laekense Herder wat vaker voor te komen. Daarbij moet wel worden meegewogen dat juist deze variëteit de afgelopen jaren relatief vaker op ED is onderzocht.
Symptomen
Klachten ontstaan vaak tussen de vierde en zesde levensmaand. De ernst hangt af van de mate van afwijking en de individuele hond.
- Perioden van kreupelheid.
- Elleboog naar binnen of naar buiten gedraaid houden.
- Scheppende gang.
- Naar buiten draaien van de voorvoet.
- Verzet tegen buigen of strekken van de elleboog.
- Stijve of rechte gang van de voorpoten.
- Minder actief of minder speels gedrag.
Wanneer beide ellebogen zijn aangedaan, kan kreupelheid soms minder duidelijk zichtbaar zijn.
Afwijkingen
ED is een verzamelnaam voor vier aandoeningen van het ellebooggewricht. Deze kunnen afzonderlijk voorkomen, maar ook tegelijkertijd.
LPC
Bij Los Processus Coronoïdeus breekt of beschadigt een stukje kraakbeen of bot. Het losse fragment veroorzaakt irritatie en ontsteking.
LPA
Bij Los Processus Anconeus raakt een deel van de ellepijp niet goed verbonden en kan een los botfragment ontstaan.
OCD
Bij Osteochondrosis dissecans verloopt de omzetting van kraakbeen naar bot niet normaal en kan een losse kraakbeenflap ontstaan.
Incongruentie
Bij incongruentie sluiten de gewrichtsvlakken niet goed op elkaar aan, bijvoorbeeld door ongelijke groei van spaakbeen en ellepijp.
Oorzaken
Sinds 1990 is bekend dat erfelijke aanleg een belangrijke rol speelt bij ED. Er zijn meerdere genen en eigenschappen betrokken.
Onder andere botkwaliteit, spieren, banden, groeisnelheid, stand van de voorbenen en gewrichtshoeken spelen een rol.
Een hond kan erfelijke aanleg hebben, maar omgevingsfactoren bepalen mede hoe sterk die aanleg tot uiting komt.
Omgevingsfactoren
Voeding, groeisnelheid en gewicht
Een onjuiste verhouding van fosfor en calcium kan de groei beïnvloeden. Ook overgewicht verhoogt de belasting op het ellebooggewricht.
In de aangeleverde informatie wordt een calciumpercentage van ongeveer 0,8 tot 1,0% genoemd.
Beweging en spierontwikkeling
Wild spelen, snel draaien, springen en langdurige belasting kunnen veel kracht op de ellebogen uitoefenen.
Goed ontwikkelde spieren kunnen de gewrichten ondersteunen. Is de spierontwikkeling nog onvoldoende, dan kan overbelasting sneller optreden.
Diagnose
Bij kreupelheid kan de dierenarts röntgenologisch onderzoek adviseren om vast te stellen of sprake is van ED.
Behandeling
De behandeling hangt af van de ernst van de klachten.
Voor sommige honden kan worden volstaan met medicatie, een uitgebalanceerd dieet en aangepaste beweging.
Wanneer dit onvoldoende effect heeft, kan chirurgisch ingrijpen nodig zijn om losse botfragmenten of beschadigd bot- en kraakbeenweefsel te verwijderen.
Tips tijdens de groei
Beperk lichaamsbeweging
Wandel niet langer dan de pup aankan en bouw beweging geleidelijk op.
In de aangeleverde tekst wordt als grove richtlijn genoemd: ongeveer zoveel minuten wandelen als de pup weken oud is.
Beperk draaien, springen, klimmen en glijden
Rechtlijnige beweging is gunstiger dan veel snelle draaibewegingen en springen. Beperk wild spel en langdurig achter ballen aan rennen.
Vermijd waar mogelijk veel traplopen, springen van meubels en uitglijden op gladde vloeren.
Geef goede voeding
Bij een complete uitgebalanceerde voeding zijn extra supplementen meestal niet nodig. Let daarnaast op een gezond lichaamsgewicht.
Bouw bespiering en conditie geleidelijk op
Regelmatige en gedoseerde beweging helpt bij een goede spierontwikkeling en stabiliteit van de gewrichten.
Volgens de aangeleverde tekst kan rustig wennen aan lopen naast de fiets vanaf ongeveer negen maanden worden opgebouwd, terwijl echte training pas wordt geadviseerd wanneer de hond lichamelijk voldoende is uitgegroeid.
Officieel ED-onderzoek
Binnen de BHCN is ED-onderzoek bij fokdieren volgens de aangeleverde informatie niet verplicht, maar wordt het bij Laekense Herders sterk aanbevolen.
Voor officieel ED-onderzoek moeten de röntgenfoto’s worden gemaakt volgens de geldende procedures en beoordeeld worden door het beoordelingspanel.
Het beoordelingspanel
Het ED-panel beoordeelt röntgenfoto’s van de ellebooggewrichten. Het doel hiervan is om fokkers en rasverenigingen objectieve informatie te geven over elleboogdysplasie.
De beoordeling wordt uitgevoerd door meerdere deskundigen om de beoordeling zo objectief mogelijk te maken.
ED-foto’s
Voor een goede beoordeling van de ellebogen zijn meerdere röntgenopnamen nodig. In de aangeleverde tekst wordt vermeld dat de hond voor het onderzoek achttien maanden oud moet zijn.
Er worden hoge eisen gesteld aan de kwaliteit en identificatie van de foto’s. Wanneer beelden niet aan de gestelde eisen voldoen, kunnen nieuwe opnamen nodig zijn.
De uitslag
De beoordeling wordt weergegeven met één van de volgende classificaties:
De definitieve classificatie wordt bepaald door de slechtste beoordeling van beide ellebooggewrichten.
De beoordeling van de onderdelen
De term elleboogdysplasie wordt gebruikt wanneer één of meer van de volgende aandoeningen aanwezig zijn:
- OCD – Osteochondritis dissecans.
- LPC – Los processus coronoïdeus.
- LPA – Los processus anconeus.
- Incongruentie – een niet goed passend gewricht.
Deze afwijkingen kunnen uiteindelijk leiden tot artrose.
Elleboogdysplasie en fokkerij
In het algemeen geldt: hoe beter de elleboogkwaliteit van de ouderdieren, hoe kleiner de kans dat nakomelingen ED ontwikkelen.
Dit is echter geen garantie. Ook uit ouderdieren met goede beoordelingen kunnen pups voortkomen die ED ontwikkelen.
Bij de Laekense Herder wordt volgens de aangeleverde informatie aanbevolen om ouderdieren op ED te laten onderzoeken.
Uw hond en ED
Het ideaal is uiteraard dat een hond vrij is van ED.
Honden die niet vrij blijken te zijn maar geen uiterlijke klachten tonen, kunnen later alsnog problemen krijgen, maar dit hoeft niet altijd het geval te zijn.
Op basis van röntgenfoto’s kan niet exact worden voorspeld hoeveel klachten een hond later zal ontwikkelen.
Een gezond lichaamsgewicht en het vermijden van overmatige belasting kunnen helpen. Bespreek twijfel altijd met uw dierenarts.
Tot slot
ED-onderzoek geeft informatie over de ellebogen van een individuele hond. Een goede röntgenuitslag is echter geen absolute garantie dat er geen erfelijke aanleg aanwezig is.
Wie fokt of een pup wil aanschaffen kan daarom ook kijken naar de uitslagen van ouders, nestgenoten en voorouders.
Veel goede uitslagen binnen de directe familie vergroten in het algemeen de kans op goede ellebogen bij nakomelingen, maar sluiten ED nooit volledig uit.
Heeft u na het lezen van dit artikel vragen, dan kunt u contact opnemen met de rasvereniging of uw dierenarts.
Deze informatie is samengesteld uit meerdere bronnen, waaronder informatie van de Raad van Beheer en verschillende dierenartsenpraktijken, met name het artikel van dierenartsen Bob en Martine Carièrre.